NBA hozirda LA Clippers va uning egasi Stiv Ballmerga nisbatan tekshiruv olib bormoqda. Bunga Kavi Leonardning Aspiration kompaniyasidan 28 million dollarlik reklama shartnomasini olganligi haqidagi iddaolar sabab bo`lgan. Bu kelishuv ligadagi maoshlar chegarasini (salary cap) chetlab o`tish usuli bo`lishi mumkinligi gumon qilinmoqda. Avvalroq Aspirationga 50 million dollar sarmoya kiritgan Ballmer, ushbu reklama kelishuvidan xabardorligini yoki uni amalga oshirishga ko`rsatma berganini inkor etadi. Ushbu maqola ayni shu iddaolar markazida turgan Aspiration kompaniyasi haqida ma`lumot beradi.
Aspiration nima edi va uning asoschilari kimlar?
Aspiration Partners 2013-yilda Garvard bitiruvchilari Jo Sanberg (tadbirkor) va Andrey Cherniy (Klintonga nutq yozuvchi bo`lib ishlagan huquqshunos) tomonidan tashkil etilgan. Kompaniyaning maqsadi «ijtimoiy-mas`uliyatli va barqaror bank xizmatlari hamda investitsiya mahsulotlari»ni taqdim etish edi, uning shiori esa «Yaxshi qiling. Yaxshilik qiling» bo`lgan. 2021-yil sentabriga kelib, Sanberg Aspiration boshqaruv kengashida bo`lib, uning aksiyalarining taxminan 30%iga egalik qilgan. U boshqa startaplarga ham dastlabki investor bo`lgan. Cherniy kompaniyaning bosh direktori lavozimida qariyb o`n yil ishlagan.
Aspirationning biznes modeli qanday edi?
Aspiration ekologiyaga e`tiborli raqamli bank sifatida faoliyat yuritgan. U, xususan, mijozlarning mablag`lari «hech qachon qazilma yoqilg`i loyihalarini moliyalashtirmasligini» va`da qilgan. Uning mahsulotlari qatoriga jamg`arma hisobvaraqlar, axloqiy bizneslardan keshbek taklif qiluvchi debet kartalar va har bir xaridni yaxlitlash orqali daraxt ekishga hissa qo`shish imkoniyati kirgan. Kompaniya shuningdek, «100% qazilma yoqilg`isiz» investitsiya fondlariga kirishni ham ta`minlagan.
Aspirationga qanday mashhur shaxslar sarmoya kiritgan?
AQSh Qimmatli Qog`ozlar va Birja Komissiyasi (SEC) hujjatlariga ko`ra, Aspiration Robert Dauni Jr., Orlando Blum va Leonardo Di Kaprio kabi aktyorlar, shuningdek, o`sha paytdagi Milwaukee Bucks bosh murabbiyi Dok Rivers, model Sindi Krouford va uning qizi Kaia Gerber kabi ko`plab mashhur shaxslarni o`ziga jalb qilgan. Bundan tashqari, Meta, Microsoft va keyinchalik LA Clippers kabi yirik korporatsiyalar ham uning korporativ hamkorlariga aylangan.
Ballmer, Leonard va LA Clippers Aspiration bilan qanday bog`langan?
Jurnalist Pablo Torre, ichki hujjatlarga tayanib, 2021-yil 14-sentabrda Stiv Ballmer o`zining shaxsiy LLC orqali Aspirationga 50 million dollar sarmoya kiritganini xabar qildi. Ballmer xayriya ishlari va iqlim tashabbuslariga qo`shgan hissasi bilan mashhur.
Xuddi shu oyda, 2021-yil sentabrida, LA Clippers Aspiration bilan 300 million dollarlik shartnoma imzolab, uni yangi Intuit Dome arenasining «birinchi asoschi hamkori» etib belgiladi. Bu ko`p yillik hamkorlik «Sayyorani Himoya Qilish Jamg`armasi»ni tashkil etib, muxlollarga o`yin chiptalarini sotib olayotganda o`z uglerod izini qoplash imkoniyatini berishga mo`ljallangan edi. Ballmerning ta`kidlashicha, ushbu hamkorlik Intuit Dome`ni «dunyodagi eng barqaror arena»ga aylantirish yo`lidagi muhim qadam bo`lgan.
Keyinchalik Ballmer ESPN muxbiri Ramona Shelburnega Aspiration kompaniyasi undan Kavi Leonard bilan tanishtirishni so`raganini va bu 2021-yil noyabrida sodir bo`lganini aytdi.
Torre hisobotida yana shuni ta`kidlaganki, 2022-yil aprelida, Clippers bilan qayta shartnoma imzolagandan to`qqiz oy o`tib, Leonard o`zining KL2 Aspire nomli LLC orqali Aspiration bilan to`rt yillik, 28 million dollarlik reklama shartnomasini imzolashga rozi bo`lgan. Aspirationning anonim xodimlaridan biri Torrega bu to`lov «maosh chegarasini chetlab o`tish» maqsadida qilinganini aytgan.
Mojaroga qo`shimcha ravishda, Torre keyinchalik Clippersning kamchilik ulushiga ega egasi Dennis Vong 2022-yilda Aspirationga o`zining shaxsiy LLC orqali qariyb 2 million dollar sarmoya kiritganini, bu esa Aspiration Leonardga 1,75 million dollar to`laganidan atigi to`qqiz kun oldin sodir bo`lganini xabar qildi. The Athletic nashri ham, yuridik hujjatlarga tayanib, Ballmer 2023-yil mart oyida Aspirationga qo`shimcha 10 million dollar sarmoya kiritganini ma`lum qildi.
NBA bunga qanday munosabat bildirmoqda?
NBA Ballmer va Clippersning liga qoidalarini buzgan-buzmaganini tekshirishni boshladi. Komissar Adam Silver yaqinda bo`lib o`tgan matbuot anjumanida, har qanday qoidabuzarlikni isbotlash mas`uliyati «liga zimmasida» ekanligini ta`kidlab, «faqatgina tashqi ko`rinishga» tayanmasdan, «dalillarning umumiy yig`indisini» ko`rib chiqish zarurligini bildirdi. Silver, jamoatchilik fikri ba`zan noto`g`ri bo`lib chiqishi mumkinligini qayd etib, tekshiruvda xolislik muhimligini urg`uladi. Manbalarga ko`ra, Nyu-Yorkdagi Wachtell, Lipton, Rosen & Katz yuridik firmasi har tomonlama tekshiruv o`tkazadi, ammo yakuniy muddat belgilanmagan.
Aspiration bilan nima sodir bo`ldi?
Aspirationning hammuassisi va bosh direktori Andrey Cherniy 2022-yilda kompaniyani tark etdi. U o`zining X (sobiq Twitter) sahifasida Kavi Leonard bilan tuzilgan shartnoma «noma`lum» kelishuv emas, balki «uch sahifali keng qamrovli majburiyatlarni» o`z ichiga olganligini va Aspirationning Leonard bilan bog`liq rejalari bo`yicha ko`plab ichki muhokamalardan so`ng imzolanganini ma`lum qildi. Cherniy o`zi ketganidan keyingi harakatlarga izoh berishdan tiyildi.
Mart oyida Aspiration 170 million dollarlik qarzi bilan bankrotlik to`g`risida ariza berdi. Ariza berish vaqtida kompaniya Clippersga 30 million dollar qarz bo`lgan, bu uni eng yirik kreditorga aylantirgan, va Leonardning LLC`siga 7 million dollar qarz edi.
O`tgan oy Aspiration hammuassisi Jo Sanberg ikki modda bo`yicha firibgarlikda aybini tan oldi. Federal prokurorlar Sanbergni noqonuniy ravishda kreditlar olish, moliyaviy hisobotlarni qalbakilashtirish va ba`zi kompaniya daromadlarining manbai o`zi ekanligini yashirish orqali investorlar va kreditorlardan 248 million dollar mablag`ni o`zlashtirishda aybladi. Har bir ayblov maksimal 20 yilgacha qamoq jazosini nazarda tutadi.
Ballmer Aspirationning moliyaviy muammolarini aniqlay olmaganidan hijolat bo`lganini bildirdi. U shunday dedi: «Bular firibgarlik qilgan odamlar edi. Ular meni aldadilar. Meni aldadilar.» U qo`shimcha qildi: «Men ularga to`g`rilik bilan ishlayotganliklarini o`ylab sarmoya kiritdim, va ular meni bu bosqichda aldadilar. Ularning nima uchun shunday qilganini, Kavi bilan tuzilgan o`ziga xos shartnomani-ku qo`ya turing, oldindan ayta olmayman.»
